30 - 3 - 2017 | 17:39
  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
Home NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI “Một vành đai, một con đường” và sự tái cân bằng chiến lược của Trung Quốc ở Biển Đông

“Một vành đai, một con đường” và sự tái cân bằng chiến lược của Trung Quốc ở Biển Đông

Email In PDF.

“Một vành đai, một con đường” phải dựa vào việc Trung Quốc và các nước ven bờ xây dựng quan hệ tốt đẹp trên cơ sở tin cậy lẫn nhau về chính trị. Như vậy, điều đầu tiên Trung Quốc cần làm là phải tạo lòng tin, mà trước hết là vấn đề Biển Đông.

 

Theo quy hoạch của Chính phủ Trung Quốc, “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21” đi qua Biển Đông theo hướng Tây đến Ấn Độ Dương và Địa Trung Hải, theo hướng Nam đến Nam Thái Bình Dương. Mục đích của con đường là muốn nối liền vòng kinh tế châu Âu và châu Á-Thái Bình Dương, nhưng trọng điểm là hướng tới các nước Đông Nam Á. Hiển nhiên, Biển Đông là nơi xung yếu trấn giữ “Con đường tơ lụa trên biển”. Liệu Biển Đông có sóng yên gió lặng hay không liên quan đến tiến trình và tốc độ thúc đẩy “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21”. 

Từ góc độ địa chiến lược, Biển Đông là “yết hầu” trấn giữ Tây Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, là điểm gặp gỡ của tuyến đường hàng hải quốc tế giữa khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương - nơi có địa vị chiến lược ngày càng quan trọng. Biển Đông cũng là “trái tim” của vòng kinh tế Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, một nửa vận chuyển hàng hóa và 1/3 vận tải biển hàng năm trên thế giới đều phải thông qua 4 eo biển lớn của Biển Đông: Malacca, Sunda, Lombok và Makassar. Tổng lượng dầu thô từ Ấn Độ Dương đi qua Biển Đông đến Đông Á gấp 3 lần kênh đào Suez, gấp 15 lần kênh đào Panama. 80% lượng nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc, 2/3 lượng nhập khẩu năng lượng của Hàn Quốc, 60% lượng nhập khẩu năng lượng của Nhật Bản đều phải đi qua Biển Đông. 

Cho nên, Biển Đông chắc chắn có địa vị trọng tâm trong chiến lược “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21”. Hòa bình và ổn định của Biển Đông là bảo đảm tất yếu để thúc đẩy “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21”. Tranh chấp chủ quyền lãnh thổ và quyền lợi biển của Biển Đông liên tục bế tắc, thậm chí là xấu đi là trở ngại không thể xem thường khi thúc đẩy “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21”. Trái lại, “Vành đai kinh tế Con đường tơ lụa” trên lục địa dường như rất khó tìm được một khu vực có địa vị chiến lược quan trọng như Biển Đông trong “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21”. Có lẽ phải gộp một vài hành lang kinh tế lớn, nhất là Hành lang kinh tế Trung Quốc-Pakistan và Hành lang kinh tế Bangladesh-Trung Quốc-Ấn Độ-Myanmar mới có thể có địa vị tốt như Biển Đông trong “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21”. Và nếu so sánh tầm quan trọng của “Một vành đai” (Vành đai kinh tế Con đường tơ lụa) với “Một con đường” (Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21) trong chiến lược tổng thể của Trung Quốc, thì tầm quan trọng của “Một con đường” lớn hơn nhiều so với “Một vành đai”. 

Tiến trình xây dựng “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21” khó có thể tách rời tranh chấp Biển Đông 

Vấn đề hiện nay là sáng kiến “Một vành đai, một con đường” chính thức được đưa ra năm 2013, văn kiện về tầm nhìn “Một vành đai, một con đường” và kế hoạch hành động được công bố tháng 3/2015. Năm 2013 và 2015 là thời kỳ đỉnh điểm của tranh chấp Biển Đông từ năm 2009 đến nay. Lập trường của Chính phủ Trung Quốc là “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21” chú trọng hợp tác về kinh tế và nhân văn, về nguyên tắc không đề cập đến vấn đề tranh chấp. Nhưng trên thực tế, lại rất khó tách việc xây dựng “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21” với tranh chấp Biển Đông. 

Chính phủ Trung Quốc nhấn mạnh “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21” không phải là công cụ địa chính trị, mà là sản phẩm công cộng của tất cả các nước. Nhưng ở Đông Nam Á, đặc biệt là các nước ven bờ Biển Đông như Việt Nam, Philippines, Malaysia, Indonesia, Singapore, tranh chấp Biển Đông đã nâng cao tính cảnh giác của những nước này đối với ý đồ địa chính trị của Trung Quốc, cho dù những nước này không cho rằng bản thân “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21” có ý đồ địa chính trị gì. 

Vậy tranh chấp Biển Đông có nảy sinh ảnh hưởng đối với việc thúc đẩy hợp tác “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21”, hợp tác kinh tế và nhân văn giữa Trung Quốc và các nước Đông Nam Á hay không? Việc Trung Quốc thúc đẩy hợp tác dự án “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21” ở Đông Nam Á hiển nhiên đã giành được một số thành quả, có một số dự án quan trọng, đặc biệt là dự án đường sắt cao tốc và khu công nghiệp với các nước như Lào, Thái Lan, Malaysia và Indonesia. Năm 2015, một quan chức ngoại giao có thâm niên của Singapore nói với tác giả bài viết: “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21” của Trung Quốc ở bán đảo Đông Dương trên thực tế đã thành công, thách thức hiện nay đến từ các nước Đông Nam Á trên biển. Ngoài ra, về hợp tác kinh tế thương mại tổng thể, lượng thương mại và mức độ đầu tư của Trung Quốc và ASEAN trong những năm gần đây vẫn liên tục tăng lên. 

Nhưng nếu trong những năm này không có tranh chấp Biển Đông, hoặc cường độ tranh chấp và mức độ căng thẳng của tình hình khu vực đều nhỏ hơn nhiều, thì việc thúc đẩy tiến trình xây dựng “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21” sẽ thuận lợi hơn. Thực chất, các dự án của Trung Quốc ở bán đảo Đông Dương không phải là luôn thuận lợi, đường sắt Trung-Lào, Trung Quốc-Thái Lan đều phải đối diện với các vấn đề không lớn thì nhỏ. 

Tổng lượng kinh tế thương mại Trung Quốc-ASEAN quả thực đang tăng lên. Nhưng ngoài số lượng, còn có một chỉ tiêu đánh giá rất quan trọng khác - tốc độ. Tốc độ phát triển kinh tế thương mại Trung Quốc-ASEAN đang tăng hay giảm? Nếu có phần giảm xuống, thì sự giảm xuống này ở mức độ nào là do sự điều chỉnh kết cấu kinh tế và thương mại của Trung Quốc và ASEAN gây ra, ở mức độ nào là do chịu ảnh hưởng của tranh chấp Biển Đông? 

Hiện nay, từ phía chính phủ đến giới học giả của Trung Quốc đều cho rằng rất nhiều quốc gia Đông Nam Á tỏ ra lạnh nhạt đối với một số dự án của “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21”. Đúng như nghiên cứu viên của Viện biên cương thuộc Viện khoa học xã hội Trung Quốc Lý Quốc Cường từng nói Trung Quốc nên nghiên cứu nguồn gốc sâu xa của những phản ứng tiêu cực này, là vì những quốc gia này thiếu nhu cầu bên trong hợp tác với Trung Quốc, hay là vì tranh chấp Biển Đông khiến cho những nước này có phần lo lắng về chính trị và an ninh? Nghiên cứu của giới học thuật phải tránh tiến hành một cách hời hợt, thiếu sâu xa đối với sự phát triển kinh tế thương mại tổng thể giữa Trung Quốc và ASEAN, mà nên đi sâu vào từng quốc gia ASEAN cụ thể, tìm tòi nghiên cứu nhu cầu của những nước này đối với “Một vành đai, một con đường”. Như vậy, mới có thể áp dụng các biện pháp có hiệu quả, thúc đẩy mang tính đối xứng hợp tác “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21”. 

Thực chất, quan hệ kinh tế thương mại Trung Quốc-ASEAN không được phép lạc quan một cách mù quáng. Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của ASEAN, nhưng điều đáng chú ý là xuất siêu thương mại của Trung Quốc sang ASEAN đang từng bước tăng lên, đồng thời ên đến 78,4 tỷ USD trong năm năm 2015 l. Điều này cũng có nghĩa là kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc sang ASEAN ngày càng vượt qua kim ngạch nhập khẩu. Năm 2014, nhập khẩu của Trung Quốc từ ASEAN chỉ tăng 4,4%, nhưng năm 2015 lại giảm 6,5%, 9 tháng đầu năm 2016 giảm 5,3%. 

Nhập khẩu của Trung Quốc từ ASEAN giảm xuống sẽ làm giảm sức hút kinh tế của Trung Quốc đối với ASEAN. Xu thế này có nguyên nhân mang tính kết cấu từ sự chuyển đổi mô hình kinh tế trong nước Trung Quốc. Kết cấu kinh tế của Trung Quốc đang nỗ lực chuyển đổi mô hình từ ngành chế tạo sang ngành dịch vụ, điều này chắc chắn sẽ khiến cho Trung Quốc giảm nhập khẩu nguyên vật liệu và sản xuất linh kiện từ ASEAN, điều này cũng có nghĩa là mức độ phụ thuộc của ASEAN đối với kinh tế Trung Quốc đang giảm xuống; Trung Quốc đang chuyển từ khởi nguồn chủ yếu của nhu cầu bên ngoài của ASEAN sang nhân tố không xác định trong sự phát triển kinh tế của ASEAN. Hơn nữa, xuất siêu thương mại của Trung Quốc có nghĩa là một khi quan hệ kinh tế song phương xuất hiện dấu hiệu giảm xuống, tổn thất kinh tế mà Trung Quốc phải chịu sẽ không kém tổn thất mà kinh tế ASEAN phải chịu. 

Trong tình hình quan hệ thương mại không sáng sửa này, quan hệ đầu tư lại đặc biệt quan trọng, và đầu tư nước ngoài của Trung Quốc chính là hạt nhân của “Một vành đai, một con đường”. Nhưng trên phương diện đầu tư và mở rộng thị trường sang ASEAN, Trung Quốc không chiếm ưu thế trong cạnh tranh với Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Từ lâu nay, Mỹ là nhà đầu tư lớn nhất của Đông Nam Á, lượng vốn đầu tư đạt 226 tỷ USD, nhiều hơn tổng lượng vốn đầu tư của ba nước Trung-Nhật-Hàn. 

Thiếu sự tin cậy lẫn nhau là trở ngại quan trọng trong tiến trình xây dựng “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21” 

Tổn thất lớn nhất của tranh chấp Biển Đông trong những năm qua đối với ý tưởng “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21”, đối với quan hệ Trung Quốc-Đông Nam Á nằm ở chỗ đã làm giảm sự tin cậy lẫn nhau về chính trị, và sự tin cậy lẫn nhau là tiền đề tất yếu của hợp tác tầng sâu, mang tính chiến lược. Trước đây, việc Trung Quốc xây dựng sự tin cậy lẫn nhau với ASEAN có một số trở ngại, nhất là các nước Đông Nam Á vẫn có một số ký ức không tốt đẹp đối với việc Trung Quốc xuất khẩu cách mạng sang khu vực này trong thời kỳ đầu của Chiến tranh Lạnh, hệ thống triều cống của Trung Quốc cổ đại. Hiện nay, tranh chấp Biển Đông đã trở thành trở ngại thứ 3 ảnh hưởng đến việc Trung Quốc và ASEAN tăng cường sự tin cậy lẫn nhau. 

Rất nhiều dự án của “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21” đều có tính chiến lược mạnh mẽ, đầu tư cao, chu kỳ dài, tính bất định lớn, một số dự án cần có sự can dự và thúc đẩy của lãnh đạo quốc gia. Nếu thiếu sự tin cậy lẫn nhau, những dự án mang tính chiến lược này rất khó có thể được triển khai thuận lợi. Ví dụ như việc thực hiện “trao đổi kết nối” ở Đông Nam Á, rất nhiều người đề nghị phải xây dựng cảng biển lưỡng dụng (quân sự và dân sự) có ý nghĩa chiến lược. Nhưng liệu có thể thực hiện điều này hay không, chí ít một phần được quyết định bởi mức độ tin cậy lẫn nhau về chính trị. Quan hệ Trung Quốc-Malaysia không tồi, có cơ sở tin cậy lẫn nhau nhất định, cho nên có thể thực hiện xây dựng cảng biển. Trái lại, sự tin cậy lẫn nhau giữa Trung Quốc và Indonesia kém hơn rất nhiều. Nhưng từ góc độ chiến lược, trong nước Trung Quốc đều cho rằng tầm quan trọng của Indonesia đối với Trung Quốc lớn hơn Malaysia, ý nghĩa của việc thực hiện dự án cảng biển mang tính chiến lược với Indonesia đối với Trung Quốc càng lớn hơn, nhưng điều này đòi hỏi Trung Quốc phải tăng cường quan hệ với Indonesia trên phương diện chính trị và an ninh, xây dựng sự tin cậy lẫn nhau về chính trị giữa hai nước. 

Một ví dụ khác thường được nói đến, Trung Quốc phải tiến hành kết nối chiến lược với các nước dọc tuyến “Một vành đai, một con đường”. Nhưng nếu thiếu sự tin cậy lẫn nhau, liệu có thể kết nối hay không, thậm chí liệu những quốc gia này có mong muốn kết nối hay không, đều trở thành vấn đề. Chính quyền Joko Widodo của Indonesia đề xuất phải xây dựng quốc gia biển, xem chiến lược “Một vành đai, một con đường” là đối tượng tốt để kết nối, nhưng Chính quyền Joko Widodo chỉ ủng hộ “Con đường tơ lụa trên biển” bằng lời nói, hành động thực tế lại không tích cực. Không chỉ có vậy, Indonesia còn đề nghị phải tiến hành tuần tra chung với Úc ở Biển Đông. 

Có thể nói quan hệ an ninh căng thẳng giữa Trung Quốc với một số nước Đông Nam Á trong những năm gần đây đã ảnh hưởng đến sự phát triển của quan hệ kinh tế, hạn chế sự thực hiện thuận lợi của các dự án mang tính chiến lược “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21”. Từ trung ương đến địa phương của Trung Quốc đều cảm nhận được rõ ràng rằng không ít quốc gia Đông Nam Á không hưởng ứng tích cực đối với sáng kiến chính sách của Trung Quốc. 

Sự đột phá của tình hình Biển Đông 

Thông tin tốt là tình hình Biển Đông hiện nay đã có sự đột phá, hơn nữa đang đột phá theo phương hướng tốt. 6 tháng đầu năm 2016, Trung Quốc rất căng thẳng vì không biết sau khi Tòa Trọng tài về Biển Đông đưa ra phán quyết tình hình Biển Đông sẽ diễn biến như thế nào. Nhưng từ tình hình hiện nay cho thấy phán quyết đã trở thành bước ngoặt làm ấm tình hình Biển Đông. Tân Tổng thống Philippines Duterte lên cầm quyền càng khiến cho xu thế này trở nên rõ rệt, quan hệ Trung Quốc-Philippines đã bình thường hóa, tranh chấp đảo Hoàng Nham/Scarborough tạm thời lắng lại. 

Tuy tranh chấp Biển Đông vẫn tiếp diễn, nhưng tình hình căng thẳng từ năm 2009 đến nay đã tạm thời kết thúc. Điều này cũng có nghĩa là Biển Đông sẽ giống như quan hệ hai bờ Eo biển Đài Loan, quần đảo Điếu Ngư/Senkaku ở Đông Hải (biển Hoa Đông), vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên, tiếp tục trở thành điểm nóng của tình hình châu Á-Thái Bình Dương, nhưng độ nóng của nó đã giảm xuống. Sự phát triển của tình hình Biển Đông trong năm 2016 cũng đưa tới cơ hội cho tiến trình xây dựng “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21” và sự phát triển của quan hệ Trung Quốc-Đông Nam Á. Hiện nay đang là cơ hội tốt để chuyển dịch tình hình khu vực từ đề tài an ninh sang đề tài phát triển, và “Một vành đai, một con đường” là biện pháp để thực hiện sự chuyển dịch chiến lược này. 

Biến số của Mỹ 

Tuy nhiên, liệu có thể thực hiện sự chuyển dịch chiến lược từ an ninh sang phát triển hay không, chính sách của Mỹ là biến số quan trọng, biến số này vì Chính quyền Donald Trump của đảng Cộng hòa lên cầm quyền mà tính không xác định tăng lên. Nhìn lại tranh chấp Biển Đông từ năm 2009 đến nay sẽ phát hiện 3 nguyên nhân: Một là tranh chấp lãnh thổ truyền thống giữa Trung Quốc với các nước ven bờ Biển Đông vẫn chưa được giải quyết. Hai là tranh chấp các nguồn tài nguyên như dầu khí và nghề cá có phần xấu đi. Ba là để bảo vệ địa vị bá quyền Tây Thái Bình Dương của mình, Mỹ bắt đầu can dự, Biển Đông trở thành hình ảnh thu nhỏ của cạnh tranh trên biển Trung-Mỹ. Trung Quốc và Mỹ không tồn tại tranh chấp lãnh thổ và quyền lợi biển. Điều mà Trung Quốc và Mỹ tranh chấp là quyền chủ động của chiến lược biển: Trung Quốc phải trên cơ sở quyền lợi biển mở rộng ảnh hưởng trên biển, đồng thời thực hiện quyền kiểm soát trên mức độ nhất định ở Biển Đông; Mỹ không muốn quyền can thiệp quân sự từ lâu nay vào tự do hàng hải Biển Đông của nước này chịu sự hạn chế của Trung Quốc. 

Về sự trao đổi qua lại giữa Trung Quốc và Mỹ, tự do hàng hải của Chính quyền Obama có ý nghĩa mang tính tượng trưng lớn hơn ý nghĩa mang tính thực chất, tuần tra trên biển giống như đi ngang qua sân khấu, Trung Quốc cũng xử lý bình tĩnh, hai bên đều thể hiện sự kiềm chế. Nếu mô hình trao đổi qua lại này có thể tiếp tục, tình hình Biển Đông sẽ phát triển theo hướng ôn hòa, ổn định. Nhưng Chính quyền Donald Trump sắp lên cầm quyền của Mỹ sẽ đem đến những biến số mới cho tình hình Biển Đông trong tương lai. Điều có thể khẳng định là Mỹ sẽ tiếp tục triển khai tuần tra quân sự ở Biển Đông, nhưng liệu Mỹ có đưa ra các hành động mang tính thách thức hơn hay không? Đây là điều mà Trung Quốc cần đặc biệt quan tâm. Tình hình Biển Đông trong năm 2017 e rằng sẽ không gió yên sóng lặng. 

Sự chủ động của Trung Quốc 

Cho dù như thế nào, Trung Quốc cũng phải chủ động dẫn dắt sự phát triển của tình hình Biển Đông, nắm bắt cơ hội có lợi để làm dịu tình hình hiện nay, tranh thủ làm nên công tích trước khi chính sách của Chính quyền Donald Trump được ban hành, nắm giữ sự chủ động về chiến lược, tăng thêm mức độ khó khăn cho Mỹ khi ban hành chính sách cứng rắn, tạo dựng môi trường xung quanh tốt hơn cho việc thúc đẩy “Một vành đai, một con đường”. 

Từ tổng thể cho thấy 3 năm qua, tranh chấp Biển Đông là hại nhiều hơn lợi đối với việc thúc đẩy “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21”, tuy sự tổn hại này vẫn chưa nghiêm trọng đến mức tác động đến cơ sở của quan hệ Trung Quốc-Đông Nam Á. Phương hướng nỗ lực của Trung Quốc trong tương lai phải chuyển Biển Đông từ trở ngại ảnh hưởng “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21” thành cơ hội thúc đẩy “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21”. Xét cho cùng, “Một vành đai, một con đường” phải dựa vào việc Trung Quốc và các nước ven bờ xây dựng quan hệ tốt đẹp trên cơ sở tin cậy lẫn nhau về chính trị. Quan hệ không tốt, làm thế nào có thể trao đổi kết nối với các nước xung quanh, làm sao có thể khiến cho các nước này yên tâm thực hiện hợp tác mang tính chiến lược với Trung Quốc? 

Địa vị của Biển Đông trong chiến lược “Một vành đai, một con đường” còn liên quan đến vấn đề sắp xếp giữa “Một vành đai, một con đường” và quyền lợi Biển Đông trong chiến lược quốc gia của Trung Quốc. Nếu địa vị của “Một vành đai, một con đường” trong chiến lược quốc gia phải ưu tiên hoặc không thấp hơn quyền lợi Biển Đông, thì mục tiêu của ngoại giao Trung Quốc ít nhất phải thực hiện đề phòng tranh chấp Biển Đông phá hoại sự tin cậy lẫn nhau về chính trị với tư cách là cơ sở quan trọng của “Một vành đai, một con đường”, phải nỗ lực thông qua hợp tác Biển Đông để tăng cường sự tin cậy lẫn nhau về chính trị. 

Nói cách khác, trong bối cảnh chiến lược của “Một vành đai, một con đường”, Trung Quốc cần phải thực hiện sự cân bằng chiến lược ở Biển Đông, vừa không làm cho sự căng thẳng của tình hình an ninh ảnh hưởng đến việc thực thi chương trình phát triển, vừa không vì quá nhấn mạnh chương trình phát triển mà hy sinh quyền lợi biển không cần thiết. Đây là sự cân bằng giữa chương trình an ninh và chương trình phát triển, cũng là sự cân bằng giữa bảo vệ quyền lợi bản thân và duy trì ổn định khu vực, thúc đẩy cùng phát triển. Xét thấy tình hình căng thẳng của Biển Đông trong những năm gần đây đã ảnh hưởng đến việc thực hiện “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21”, khiến cho chương trình nghị sự của khu vực phát triển theo hướng từ an ninh sang phát triển, đây chắc chắn là phương hướng điều chỉnh chiến lược. 

Từ hợp tác mang tính công năng đến xây dựng cơ chế trật tự khu vực 

Trung Quốc tốt nhất là nên bắt đầu từ hợp tác mang tính công năng, triển khai hợp tác với các nước Đông Nam Á trên các phương diện như quản lý nghề cá và bảo vệ môi trường. Gần đây, thẩm phán người Trung Quốc Cao Chi Quốc của Tòa án quốc tế về luật biển đã đưa ra ý tưởng xây dựng “Hội đồng Biển Đông”, cùng thúc đẩy hợp tác mang tính công năng bằng cơ chế đa phương. Đây là kiến nghị đáng để xem xét một cách nghiêm túc. 

Mục tiêu to lớn hơn là đám phán với các nước liên quan một hiệp ước Biển Đông có sức ràng buộc về pháp lý. Đạt được sự hiểu biết và thông cảm đối với vấn đề chủ quyền, có những sắp xếp đối với vấn đề khai thác tài nguyên. Đàm phán về “Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông” (COC) đang được tiến hành hiện nay có thể được coi là bước quan trọng cuối cùng để đạt được hiệp ước này. 

Đối với một số đảo, đá ở quần đảo Trường Sa có tranh chấp tương đối lớn, những đảo, đá này phải trở thành khu bảo vệ hải dương để nghiên cứu khoa học biển, bảo vệ môi trường và du lịch sinh thái, chứ không phải là đối tượng quân sự hóa, tuần tra thậm chí là đối đầu. Trung Quốc cần phải hạn chế những tác động của sự quân sự hóa trên 7 đảo, đá đã xây dựng xong, nhất là hạn chế tác động bố trí vũ khí mang tính tấn công, phải tập trung tinh lực nhiều hơn vào xây dựng các công trình dân dụng. Có học giả cho rằng có thể thiết lập “công viên hòa bình” xung quanh các đảo, đá liên quan, đây là điều đáng để nghiên cứu. 

Liệu đa phương hóa hợp tác mang tính công năng ở Biển Đông có xung đột với chủ nghĩa song phương thông qua đàm phán để giải quyết mà Trung Quốc từ lâu nay luôn kiên trì hay không? Đây là điều khó xác định. Vấn đề Biển Đông có rất nhiều cấp độ khác nhau, nên thực hiện cả kênh song phương và đa phương. 

Trên thực tế, tháng 8/2014, việc Trung Quốc đã đưa ra “tư duy kép” - chủ quyền lãnh thổ và quyền lợi biển do các nước liên quan hiệp thương giải quyết, hòa bình và ổn định của Biển Đông do Trung Quốc và ASEAN cùng duy trì - đã phần nào tán thành đa phương hóa vấn đề Biển Đông. 

Từ cấp độ sâu hơn cho thấy tranh chấp Biển Đông từ năm 2009 đến nay đã diễn biến thành vấn đề của trật tự khu vực, và vấn đề trật tự hiển nhiên là vấn đề đa phương. Hiện nay, khu vực Biển Đông thiếu một cơ chế đa phương để xây dựng trật tự, Trung Quốc phải nỗ lực tạo dựng một cơ chế để xây dựng trật tự ở Biển Đông có thể làm cho các nước xung quanh chấp nhận, chứ không phải là chỉ lo sợ tính phức tạp do đa phương hóa và khu vực hóa đem đến. Vấn đề Biển Đông đã đa phương hóa, khu vực hóa và quốc tế hóa, nhiệm vụ quan trọng hiện nay là làm thế nào để nắm bắt được sự chủ động chiến lược trong xu thế lớn này, chứ không phải là né tránh phủ nhận nó. Điều này đòi hỏi phải có dũng khí và năng lực chiến lược nhất định.

Theo The Financial Times Chinese

Hoàng Lan (gt)

 


Tin mới hơn:
Tin cũ hơn:

Bình luận


Mã bảo mật
Tạo mã mới

"Pháo đài khổng lồ" của Trung Quốc trên Biển Đông

Nhờ sự kết hợp giữa các tàu mặt nước, các pháo phòng không cùng tàu ngầm tấn công thông thường và tàu ngầm hạt nhân, giá trị chiến lược của căn cứ quân sự Ngọc Lâm ở cực Nam của đảo Hải Nam ngày càng gia tăng.

Đọc tiếp...

Hội nghị hải quân - Giải pháp cho vấn đề Biển Đông?

Hội nghị hải quân - Giải pháp cho vấn đề Biển Đông?

Một hiệp ước kiểm soát vũ khí hải quân có sự tham gia của Trung Quốc có thể giải quyết vấn đề hóc búa nhất trong khu vực. Hiện nay, cuộc chạy đua vũ khí hải quân giữa Trung Mỹ đã bắt đầu hình thành và có thể phát triển theo chiều hướng nguy hiểm, giống như cuộc chạy đua tàu chiến Anh-Đức trong thập niên đầu của thế kỷ trước.

Đọc tiếp...

Lý do Trung Quốc sửa đổi Luật an toàn giao thông hàng hải

Lý do Trung Quốc sửa đổi Luật an toàn giao thông hàng hải

Chiến dịch dài hơi của Trung Quốc nhằm biến Biển Đông thành lãnh thổ của mình đang được tiến hành khẩn trương. Vì vậy, những quốc gia tôn trọng quyền tự do hàng hải cần bác bỏ chiến dịch này dưới mọi hình thức.

Đọc tiếp...

Vấn đề Biển Đông: Câu hỏi nhiều hơn câu trả lời

Vấn đề Biển Đông: Câu hỏi nhiều hơn câu trả lời

Mặc dù chưa rõ ASEAN - Trung Quốc có thể chính thức hóa bộ quy tắc ứng xử hay không, nhưng chắc chắn sẽ xuất hiện một số yếu tố cản trở nỗ lực này. Bộ quy tắc này không trao cho ASEAN quyền hợp pháp để kiểm tra hành vi của các bên yêu sách, chứ chưa nói đến giám sát hay buộc các bên tuân thủ.

Đọc tiếp...

Kết luận mang tính bước ngoặt ở Biển Đông: Phạm vi và Tác động của Phán quyết Toà Trọng tài

Kết luận mang tính bước ngoặt ở Biển Đông: Phạm vi và Tác động của Phán quyết Toà Trọng tài

Bài viết này nhằm ba mục đích: thứ nhất, để chỉ ra các đặc điểm của Tòa Trọng tài và địa vị pháp lý của phán quyết; thứ hai để tóm tắt những kết luận chính của Toà; thứ ba để tìm hiểu những tác động tiềm tàng của phán quyết đối với cả trong và ngoài khu vực Biển Đông.

Đọc tiếp...

Chính trị nội bộ trong cách tiếp cận của Indonesia đối với phán quyết của Tòa Trọng tài và vấn đề Biển Đông

Chính trị nội bộ trong cách tiếp cận của Indonesia đối với phán quyết của Tòa Trọng tài và vấn đề Biển Đông

Phản ứng tức thì của Indonesia trước phán quyết của Tòa Trọng tài ngày 12 tháng 7 năm 2016 thật sự mờ nhạt. Khi xem xét kỹ hơn, tuyên bố này có vẻ lại là một ví dụ nữa về cách tiếp cận không nhất quán của Indonesia đối với vấn đề Biển Đông cũng như đối với các hành vi xâm phạm EEZ của Trung Quốc.

Đọc tiếp...

Giải mã sự thay đổi trong chính sách Biển Đông của Mỹ

Giải mã sự thay đổi trong chính sách Biển Đông của Mỹ

Hoạt động cải tạo và quân sự hóa các thực thể ở Biển Đông đã dẫn đến một sự đánh giá lại vai trò của Biển Đông như là một phần trong lợi ích cốt lõi lớn hơn của Mỹ, và trong đại chiến lược của Mỹ ở Tây Thái Bình Dương. Phản ứng của Mỹ giờ đây đã chủ động hơn nhằm ngăn chặn Trung Quốc cũng như theo đuổi mục tiêu buộc Trung Quốc phải “trả giá” cho hành động của mình.

Đọc tiếp...

Biển Đông – một số nguyên tắc chiến lược căn bản cho chính quyền mới của Mỹ

Biển Đông – một số nguyên tắc chiến lược căn bản cho chính quyền mới của Mỹ

Nhằm chống lại những nỗ lực của Trung Quốc kiểm soát Biển Đông, Mỹ cần một chiến lược bền vững để thúc đẩy các khả năng của đồng minh, bạn bè và đối tác, hợp tác hiệu quả hơn với các đối tác và đồng minh có khả năng, và củng cố trật tự khu vực.

Đọc tiếp...

Mỹ có nên tái vũ trang Đông Nam Á để đối phó Trung Quốc?

Mỹ có nên tái vũ trang Đông Nam Á để đối phó Trung Quốc?

Tái vũ trang cho các quốc gia Đông Nam Á để nhằm chống lại Trung Quốc sẽ là một chiến lược sai lầm khi mà khu vực này cần sự ổn định, cấu trúc trung tâm để duy trì sự cân bằng cán cân quyền lực trong khu vực và hơn nữa là nhằm giữ vững một môi trường hòa bình, ổn định để phát triển.

Đọc tiếp...

Chủ nghĩa đơn phương có phục vụ cho lợi ích của Mỹ ở Biển Đông?

Chủ nghĩa đơn phương có phục vụ cho lợi ích của Mỹ ở Biển Đông?

Việc Tổng thống Trump nhấn mạnhnước Mỹ trên hếtkhiến nhiều người quan ngại rằng nước Mỹ dưới thời Tổng thống Trump sẽ không tái cam kết đối phó với những tác động an ninh trong bối cảnh Trung Quốc ngày càng mạnh lên. Vậy, chủ nghĩa đơn phương có phục vụ cho lợi ích của Mỹ Biển Đông hay không?

Đọc tiếp...

Cách tiếp cận của Malaysia về tranh chấp Biển Đông sau phán quyết của Tòa trọng tài

Cách tiếp cận của Malaysia về tranh chấp Biển Đông sau phán quyết của Tòa trọng tài

Malaysia có truyền thống áp dụng cách tiếp cận “giữ an toàn” ở Biển Đông vừa để bảo vệ yêu sách của nước này vừa để duy trì mối quan hệ song phương quan trọng với Trung Quốc. Phán quyết của Tòa đã mở ra cơ hội cho Malaysia theo đuổi hai mục tiêu trong tiếp cận truyền thống đó: củng cố luật pháp quốc tế và hỗ trợ cho yêu sách mà Malaysia đang tìm cách bảo vệ.

Đọc tiếp...

Trung Quốc chuẩn bị thử phản ứng của tân Chính quyền Mỹ?

Trung Quốc chuẩn bị thử phản ứng của tân Chính quyền Mỹ?

Các chính phủ nước ngoài thường muốn thử phản ứng của các tân tổng thống Mỹ như là một cách để họ cách chào đón mỗi vị tổng thống Mỹ sau khi nhậm chức. Trung Quốc có thể tuyên bố một Vùng ADIZ tại Biển Đông, hay xây dựng cơ sở quân sự tại bãi cạn Scarborough. Điều này gần như chắc chắn sẽ đi quá giới hạn đối với Mỹ.

Đọc tiếp...

“Một vành đai, một con đường” và sự tái cân bằng chiến lược của Trung Quốc ở Biển Đông

“Một vành đai, một con đường” và sự tái cân bằng chiến lược của Trung Quốc ở Biển Đông

“Một vành đai, một con đường” phải dựa vào việc Trung Quốc và các nước ven bờ xây dựng quan hệ tốt đẹp trên cơ sở tin cậy lẫn nhau về chính trị. Như vậy, điều đầu tiên Trung Quốc cần làm là phải tạo lòng tin, mà trước hết là vấn đề Biển Đông.

Đọc tiếp...

Đã đến lúc vượt qua Bắc Kinh ở Biển Đông

Đã đến lúc vượt qua Bắc Kinh ở Biển Đông

Mỹ nhất thiết phải vượt ra ngoài cái gọi là “xoay trục” và “tái cân bằng” tiến tới một sự can dự quân sự toàn diện hơn với khu vực mà có thể được gọi là Chương trình quan hệ đối tác an ninh khu vực.

Đọc tiếp...

Làm thế nào để hạ nhiệt tình hình Biển Đông?

Làm thế nào để hạ nhiệt tình hình Biển Đông?

Trong số những vấn đề phức tạp của quan hệ Trung-Mỹ, không có vấn đề nào nguy hiểm hơn vấn đề tranh chấp chủ quyền trên khu vực Biển Đông. Cần thiết phải có phương thức tránh xung đột giữa hai nước, nhưng đâu là bước đi cần thiết và khả thi?

Đọc tiếp...

Mỹ có nên quá chú trọng vào FONOP?

Mỹ có nên quá chú trọng vào FONOP?

Việc đẩy mạnh quá mức nhận thức của công chúng đối với FONOP có thể dẫn tới việc sử dụng thái quá cách thức này trong khi giới hoạch định chính sách vẫn còn nhiều lựa chọn khác để thúc đẩy tự do hàng hải và hàng không trong khu vực. 

Đọc tiếp...

Tại sao Biển Đông lại là một thử thách quan trọng đối với ASEAN?

Tại sao Biển Đông lại là một thử thách quan trọng đối với ASEAN?

Nếu thất bại trong việc giải quyết tranh chấp Biển Đông, ASEAN sẽ đánh mất sự tín nhiệm của mình ở cấp quốc tế với tư cách là một tổ chức khu vực hiệu quả, và giữa các nước thành viên với tư cách là bên đảm bảo đáng tin cậy cho an ninh và thịnh vượng của các thành viên.

Đọc tiếp...

ASEAN nên làm gì trong tranh chấp Biển Đông?

ASEAN nên làm gì trong tranh chấp Biển Đông?

Trong bối cảnh ASEAN đang phải đối mặt các thách thức từ tranh chấp biển, bài viết đưa ra 3 khuyến nghị về việc làm thế nào để hồi sinh ASEAN: Tăng cường hợp tác và phát triển bên trong ASEAN để thu hẹp khoảng cách lợi ích giữa các nước thành viên; tái định nghĩa thuật ngữ "tham vấn" và "đồng thuận"; trao quyền cho Hội đồng cấp cao ASEAN.

Đọc tiếp...

Tại sao ASEAN không thể thống nhất về vấn đề Biển Đông?

Tại sao ASEAN không thể thống nhất về vấn đề Biển Đông?

Thất bại của ASEAN không chỉ đơn giản là kết quả của nỗ lực của Trung Quốc nhằm chia rẽ các nước thành viên ASEAN. Nhiều yếu tố khác nhau cùng tồn tại ở 3 cấp độ – cấp nhà nước, cấp quốc tế và cấp tổ chức – cùng đóng một vai trò trong việc cản trở sự đoàn kết của ASEAN.

Đọc tiếp...

Cơ chế Giải quyết Tranh chấp của Công ước luật biển và áp dụng cho Biển Đông

Cơ chế Giải quyết Tranh chấp của Công ước luật biển và áp dụng cho Biển Đông

Bài viết đánh giá các xu hướng của tranh chấp Biển Đông và khả năng áp dụng các cơ chế giải quyết tranh chấp của Công ước luật biển. Từ đó giúp xác định các lựa chọn hành động tương lai cho các bên trong quản lý và giải quyết các tranh chấp ở Biển Đông.

Đọc tiếp...

Nguyên tắc và phương pháp phân định biển thông qua các án lệ quốc tế

Nguyên tắc và phương pháp phân định biển thông qua các án lệ quốc tế

Bài viết đánh giá tiến trình mà các Tòa án và Tòa trọng tài xử lý các vụ kiện liên quan đến phân định biển với cách tiếp cận ba bước, bao gồm (i) thiết lập đường phân định tạm thời; (ii) xem xét toàn bộ các yếu tố liên quan có ảnh hưởng; và (iii) kiểm tra kết quả. Trên cơ sở đó, bài viết thảo luận về nhiệm vụ của các Tòa án  trong việc giải quyết các tranh chấp liên quan đến phân định biển.

Đọc tiếp...

‘Vùng biển tranh chấp’: Hướng tới một khuôn khổ hợp tác chung ở Biển Đông

‘Vùng biển tranh chấp’: Hướng tới một khuôn khổ hợp tác chung ở Biển Đông

Bài viết phân loại các tranh chấp khác nhau trên Biển Đông nhằm phân biệt giữa ‘tranh chấp về các yêu sách trên biển’ và ‘các vùng biển tranh chấp’. Khái niệm thứ hai có lẽ là khái niệm phù hợp cho các đàm phán về phát triển chung trên Biển Đông. Bài viết cũng đưa ra một số câu hỏi cần được trả lời để giúp các bên tranh chấp trên Biển Đông có thể định nghĩa và nhất trí với các vùng, cụ thể là ‘vùng biển tranh chấp’, để phục vụ quá trình phát triển chung.

Đọc tiếp...

Luật biển và quản trị đại dương ở Đông Nam Á: Các bài học so sánh của Châu Âu về tính thực tế và nguyên tắc

Luật biển và quản trị đại dương ở Đông Nam Á: Các bài học so sánh của Châu Âu về tính thực tế và nguyên tắc

Với mục tiêu chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn của Châu Âu, bài viết nhấn mạnh một số xu hướng đương đại trong cách tiếp cận của EU đối với vấn đề quản lý nghề cá, bảo vệ môi trường biển, quy hoạch không gian biển, quản trị đại dương cũng như thực tiễn hợp tác của các nước thành viên EU trong việc nộp đệ trình chung cho Ủy ban Ranh giới Thềm Lục địa theo Điều 76 của UNCLOS.

Đọc tiếp...

Hợp tác biển và quản trị đại dương

Hợp tác biển và quản trị đại dương

Bài viết này chủ yếu xem xét Công ước Liên hợp quốc về luật biển (LOSC) làm cơ sở để thảo luận các ý kiến về hợp tác biển và quản lý đại dương. Bài viết chỉ ra các khu vực cụ thể có tồn tại căng thẳng và tập trung đặc biệt vào Biển Đông nói chung, và Indonesia nói riêng.

Đọc tiếp...

Đánh giá an ninh biển tại Đông Nam Á

Đánh giá an ninh biển tại Đông Nam Á

Bài viết cung cấp một cái nhìn tổng quát về an ninh biển tại Đông Nam Á và đưa ra đánh giá về các biện pháp hợp tác đã được tiến hành nhằm ngăn chặn nạn cướp có vũ trang và cướp biển, các sự cố trên biển, tìm kiếm cứu hộ, nhận thức về lĩnh vực hàng hải cũng như chia sẻ thông tin.

Đọc tiếp...

Quy chế pháp lý của các vùng biển và sự suy giảm các quyền tự do trên biển

Quy chế pháp lý của các vùng biển và sự suy giảm các quyền tự do trên biển

Trật tự mà UNCLOS 1982  tạo ra là sự cân bằng khéo léo giữa một bên là quyền của quốc gia ven biển và bên kia là quyền tự do của tất cả các quốc gia khác. Quyền tự do hàng hải tiếp tục là thành tố cơ bản của quyền tự do trên biển, tuy nhiên các quyền tự do này đang ngày càng suy giảm trong những năm gần đây.

Đọc tiếp...

Những bí ẩn về Điều 121 (3): Triển vọng tương lai?

Những bí ẩn về Điều 121 (3): Triển vọng tương lai?

Các toà án và toà trọng tài cho đến nay đã né tránh việc làm rõ thêm đoạn 3 đầy bí ẩn này. Tòa án Công lý Quốc tế cũng chỉ mới vén một phần nhỏ bức màn của điều bí ẩn này, một cách rất tình cờ, chỉ vì các bên đã thống nhất với nhau được về quy chế của thực thể trong vụ việc. Liệu đây có phải là đường hướng tương lai để các tòa án và toàn trọng tài tiếp tục xây dựng và phát triển luật trong lĩnh vực này hay không vẫn còn là vấn đề gây tranh cãi.

Đọc tiếp...

Địa chính trị hay Địa Thể Chính trị? Hiểu về sự trỗi dậy của Trung Quốc và các hành động của quốc gia này tại Biển Đông

Địa chính trị hay Địa Thể Chính trị? Hiểu về sự trỗi dậy của Trung Quốc và các hành động của quốc gia này tại Biển Đông

Để phân tích về sự trỗi dậy và hành động của Trung Quốc ở Biển Đông, bài viết đưa ra một cách tiếp cận lý thuyết khác, đó là tập trung vào chính trị bản sắc (địa thể) hay cách thức mà không gian và con người kết nối với  nhau trên khía cạnh sinh - chính trị, đồng thời tìm hiều các nguy cơ có liên quan tới sự tăng cường căng thẳng và hợp tác trong khu vực nói riêng và toàn Đông Á nói chung.

Đọc tiếp...

Ông Trump có thể xoay trục sang châu Á theo cách mà ông Obama chưa từng làm

Ông Trump có thể xoay trục sang châu Á theo cách mà ông Obama chưa từng làm

Hiện nay, không có cường quốc đơn lẻ nào, thậm chí là cả Mỹ, có thể định hình sự phát triển riêng của mình ở châu Á, trong đó có việc bảo đảm trật tự dựa trên luật pháp. Chính quyền của ông Trump sẽ phải hợp tác chặt chẽ với các nước cùng chí hướng  để xây dựng một sự cân bằng quyền lực ổn định ở châu Á.

Đọc tiếp...

Trật tự trên biển hay trên lục địa cho Đông Nam Á và Biển Đông?

Trật tự trên biển hay trên lục địa cho Đông Nam Á và Biển Đông?

Sự vượt trội của Trung Quốc tại Biển Đông, cùng với đó là hoạt động xây dựng đảo nhân tạo của Trung Quốc tại quần đảo Trường Sa, đang tạo ra thách thức đối với việc xây dựng năng lực của hải quân và các lực lượng các cường quốc khác triển khai nhằm đảm bảo một trật tự khu vực mở về kinh tế và chính trị.

Đọc tiếp...
More:

Ngôn ngữ

NGHIÊN CỨU BIỂN ĐÔNG

Joomla Slide Menu by DART Creations

Tìm kiếm

Học bổng Biển Đông

           

          

HỘI THẢO QUỐC GIA, QUỐC TẾ

Philippin kiện Trung Quốc

 

 

TÀI LIỆU ĐẶC BIỆT

ĐANG TRỰC TUYẾN

Hiện có 6598 khách Trực tuyến

Đăng nhập



Đăng ký nhận tin