24 - 10 - 2017 | 9:16
  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
Home QUAN HỆ QUỐC TẾ Sau 45 năm bình thường hóa quan hệ ngoại giao Trung-Nhật

Sau 45 năm bình thường hóa quan hệ ngoại giao Trung-Nhật

Email In PDF.

Tình cảm của người dân ở hai nước đối với nhau đều bị suy giảm đến mức nghiêm trọng, và hơn 80% người dân mỗi nước đều không tin tưởng và cũng không có thiện ý với bên kia. Tình trạng này bắt đầu xuất hiện trong giai đoạn năm 1990, và trở nên rõ rệt khi bước vào thế kỷ 21.

 

RTR4DN91_1-624x442.jpg

Vào ngày 29/9/1972, Nhật Bản đã bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Trung Quốc. Đã 45 năm trôi qua kể từ cột mốc lịch sử đó, mối quan hệ song phương đã chứng kiến một số thay đổi to lớn. Các tuyên bố mang tính lịch sử sau nhiều năm đã đánh dấu những thay đổi này: Hiệp định Hòa bình và Hữu nghị Trung-Nhật năm 1978, Tuyên bố chung Trung-Nhật năm 1998 và Tuyên bố chung Trung-Nhật về Sự nâng cấp lên một “Mối quan hệ đối tác toàn diện cùng có lợi dựa trên những lợi ích chiến lược chung” vào năm 2008.

Cùng với Tuyên bố chung Trung-Nhật năm 1972, những tuyên bố nói trên đã dựng nên 4 văn bản nền tảng của mối quan hệ Trung-Nhật. Thêm vào đó là sự đồng thuận 4 điểm vừa được nhất trí giữa hai chính quyền của Thủ tướng Shinzo Abe và Chủ tịch Tập Cận Bình, một văn bản khác được cho là đề ra những điều khoản cơ bản cho mối quan hệ ngoại giao giữa Trung Quốc và Nhật Bản.

Quan hệ ngoại giao giữa hai cường quốc châu Á đã thay đổi rõ rệt trong 45 năm qua. Thứ nhất, thời điểm năm 2010 khi GDP của Trung Quốc vượt qua GDP của Nhật Bản chắc chắn là một khoảnh khắc có ý nghĩa quan trọng. Mặc dù GDP bình quân đầu người của Nhật Bản vẫn vượt Trung Quốc, song rõ ràng có một hạn chế đối với sự tăng trưởng trong sức mạnh kinh tế của Nhật Bản, và sự khác biệt trong GDP bình quân đầu người giữa Trung Quốc và Nhật Bản sẽ tiếp tục được thu nhỏ lại trong tương lai gần. Điều này tạo ấn tượng về một sự thay đổi cán cân quyền lực giữa hai quốc gia này.

Thứ hai, bối cảnh quốc tế cũng có nhiều thay đổi. Việc bình thường hóa quan hệ Trung-Nhật diễn ra trong giai đoạn Chiến tranh Lạnh. Khi một cuộc xung đột nội bộ bắt đầu bao trùm Khối phương Đông giữa Trung Quốc và Liên bang Xô viết, Trung Quốc đã bắt đầu vươn tay sang Mỹ; một sự thay đổi mà xét trên khía cạnh nào đó cũng đã góp phần củng cố sự bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Nhật Bản. Sau này, Chiến tranh Lạnh kết thúc và Liên Xô tan rã, nhưng tại Đông Á, Mỹ và Trung Quốc lại trở mặt nhau, thể hiện những đường lối đối đầu từ Bán đảo Triều Tiên cho tới Eo biển Đài Loan.

Thứ ba, cũng đã có những thay đổi về hoàn cảnh trong nước và những mối quan hệ liên xã hội giữa hai quốc gia. Vào thời điểm bình thường hóa quan hệ năm 1972, mặc dù sự thừa nhận những hạn chế trong tăng trưởng kinh tế nhanh chóng của Nhật Bản đã trở nên rõ rệt, song xã hội Nhật Bản tiếp tục được tận hưởng sự phát triển kinh tế mạnh mẽ, và hệ tư tưởng chung của giới trí thức Nhật Bản cũng không theo tư tưởng thiên tả hay tự do. Những cảm nhận về Trung Quốc thì khá tích cực, và trên thực tế cảm tình đó đã đạt tới đỉnh điểm trong giai đoạn 1980. Tuy nhiên, hiện nay, những giá trị trong xã hội Nhật Bản đã có sự chia rẽ lớn lao, và tư tưởng xã hội phần nào trở nên bảo thủ hơn so với trong quá khứ.

Sự thay đổi ở Trung Quốc còn rõ rệt hơn. Năm 1972, Trung Quốc đang ở giữa giai đoạn Cách mạng Văn hóa. Vậy tại sao Trung Quốc lại cần một sự xích lại gần một nước Mỹ tư bản, hay cần bình thường hóa quan hệ với Nhật Bản? Bằng cách giới thiệu những chính sách và thuyết phục công chúng, Nhà nước và Đảng Cộng sản Trung Quốc đã có thể chỉ đạo một chính sách ngoại giao với lô-gích khác biệt so với các chính sách nội địa của mình. Tuy nhiên, trong xã hội Trung Quốc hiện đại, với sự thịnh vượng và chất lượng đời sống ngày càng phát triển, tầm nhìn của người dân Trung Quốc đã nhanh chóng thay đổi.

Còn vố số những bất đồng khác, và sự ra đời của 4 văn bản nền tảng của mối quan hệ Trung-Nhật được liệt kê trên đây chính là để đối phó với những thay đổi đó. Tuy nhiên, nếu hỏi rằng liệu 4 văn bản này, cùng với bản đồng thuận 4 điểm sau đó, liệu có thực sự hoạt động hiệu quả như một nền tảng cơ bản cho mối quan hệ Trung-Nhật hay không, thật khó có thể đưa ra câu trả lời chắc chắn. Có hai vấn đề lớn cần nói đến:

Thứ nhất, dù Trung Quốc và Nhật Bản đã xây dựng một mối quan hệ kinh tế mật thiết, song cũng tồn tại những mâu thuẫn cơ bản trong lĩnh vực an ninh. Đây là một đặc điểm riêng biệt ở Đông Á. Sự chia rẽ trong quan điểm về các vấn đề Triều Tiên và Đài Loan vẫn tiếp tục tạo ra mâu thuẫn trong các vấn đề an ninh và sự đối đầu trực tiếp giữa các khối xã hội chủ nghĩa và chủ nghĩa tự do trong chính sách an ninh cũng tiếp diễn. Hiện nay, các vấn đề lịch sử và lãnh thổ cùng với chủ quyền của Đài Loan là 3 mối quan ngại lớn nhất giữa Trung Quốc và Nhật Bản. Tuy nhiên, rõ ràng là những vấn đề đó có quan hệ mật thiết với sự đối kháng trong quan hệ giữa hai nước xung quanh các khía cạnh an ninh.

Thứ hai, cũng có vấn đề về cảm nhận chung của công chúng ở hai nước. Tình cảm của người dân ở cả Trung Quốc và Nhật Bản đối với nhau đều bị suy giảm đến mức nghiêm trọng, và hơn 80% người dân mỗi nước đều không tin tưởng và cũng không có thiện ý với bên kia. Tình trạng này bắt đầu xuất hiện trong giai đoạn năm 1990, và trở nên rõ rệt khi bước vào thế kỷ 21. Đơn giản là vì có một sự thay đổi trong cán cân quyền lực giữa hai nước, và nguyên nhân của sự thay đổi trong thái độ nói trên là bởi cả Nhật Bản và Trung Quốc đều trải qua những thay đổi trong nhận thức về bản thân, và trong cách họ nhìn nhận về nước khác. Tình cảm tiêu cực của công chúng đã ảnh hưởng đến cả hai chính phủ, như một sự phản ánh ý muốn của người dân, và điều đó bắt đầu hạn chế những lựa chọn chính sách của các chính phủ này.

Nếu có một điều gì đó có tiềm năng tạo đột phá trong tình trạng hiện nay thì đó chắc chắn là điểm mấu chốt thứ hai này: Những năm vừa qua đã chứng kiến lần lượt những điểm cộng trong tình cảm song phương, trước tiên là ở thế hệ trẻ, và đây là một khía cạnh đầy hứa hẹn. Tuy nhiên, điều đó cũng không có nghĩa là chúng ta đơn giản chỉ cần xúc tiến các trao đổi nhân sự và sự thấu hiểu lẫn nhau bằng một cách tiếp cận không mục tiêu, không hệ thống. Hai nước cần xúc tiến các trao đổi về con người, văn hóa bằng một hình thức nào đó không bị chi phối bởi chủ trương chính trị.

Điểm cuối cùng cần bàn đến, đó là sự thay đổi lớn nhất trong 45 năm qua chính là sự tăng trưởng và sự mở rộng các mối quan hệ xã hội. Số lượng khách du lịch từ Trung Quốc đến Nhật Bản (và ngược lại) đã tăng đáng kể, và sự tương tác hàng ngày đã trở nên khăng khít xét trong mối quan hệ kinh tế, du lịch và các khía cạnh khác. Sự tương tác giữa các nhà nghiên cứu Trung Quốc và Nhật Bản cũng trở nên thường xuyên. Đặc biệt tại Nhật Bản, việc chứng kiến trẻ em các sắc tộc của Trung Quốc ở các trường phổ thông và trường mầm non, hay trường tiểu học, là điều rất bình thường, và tại các trường đại học cũng vậy, và họ không chỉ đơn thuần là các du học sinh tham gia khóa học ngắn hạn tại đất nước này. Số lượng những người dân tộc thiểu số ở Trung Quốc cư trú tại Nhật Bản đang gia tăng nhanh chóng. Và với các hiện tượng xã hội mới này, chúng ta nên nỗ lực cân nhắc xem liệu có thể tìm ra một con đường mới cho mối quan hệ Trung-Nhật trong tương lai hay không.

Tác giả Shin Kawashima là Giáo sư tại Đại học Tokyo. Bài viết đăng tên “The Diplomat”.

Anh Thư (gt)


Tin mới hơn:
Tin cũ hơn:

Bình luận


Mã bảo mật
Tạo mã mới

Mỹ và Trung Quốc: Nước nào quan trọng với Úc hơn?

Mỹ và Trung Quốc: Nước nào quan trọng với Úc hơn?

Úc có nhiều lý do để ưu tiên quan hệ với Mỹ vì hai nước cùng chia sẻ các giá trị và một số lợi ích an ninh chung. Và sẽ dễ dàng hơn cho các nhà hoạch định chính sách của Úc nếu Mỹ cũng là đối tác kinh tế quan trọng nhất của nước này.

Đọc tiếp...

Philippines có hưởng lợi khi Trung Quốc thay đổi ban lãnh đạo?

Philippines có hưởng lợi khi Trung Quốc thay đổi ban lãnh đạo?

Khi Tổng thống Rodrigo Duterte tới thăm Bắc Kinh tháng 10/2016, ông đã thể hiện chính sách đối ngoại của chính quyền Philippines, đó là đưa Philippines tách dần khỏi sự phụ thuộc kinh tế và quân sự vào Mỹ đồng thời củng cố quan hệ gần gũi hơn với Trung Quốc.

Đọc tiếp...

Mối quan hệ Ấn - Nhật: Sự nổi lên của quan hệ đối tác toàn cầu

Mối quan hệ Ấn - Nhật: Sự nổi lên của quan hệ đối tác toàn cầu

Hợp tác giữa hai nước đã trở thành một thành tố quan trọng đóng góp vào hòa bình và ổn định ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Nhưng cả Ấn Độ lẫn Nhật Bản tin rằng sẽ là khôn ngoan nếu thu hút sự tham gia của Trung Quốc về mặt kinh tế cũng như an ninh. Điều này có thể làm cho Bắc Kinh trở thành một bên liên quan có trách nhiệm trong khu vực.

Đọc tiếp...

Trận chiến của những con rồng: Tại sao Triều Tiên không tin tưởng Trung Quốc?

Trận chiến của những con rồng: Tại sao Triều Tiên không tin tưởng Trung Quốc?

Ý tưởng cho rằng Trung Quốc nắm giữ chiếc chìa khóa giải quyết cuộc khủng hoảng chính trị và quân sự đang diễn ra trên bán đảo Triều Tiên đã trở thành quan điểm chủ đạo trong chính sách của Mỹ đối với Triều Tiên suốt 7 thập kỷ qua, và ý tưởng này sẽ xuất hiện bất cứ khi nào Mỹ-Triều leo thang căng thẳng và đe dọa chiến tranh.

Đọc tiếp...

Vị trí nào dành cho Nga tại châu Á?

Vị trí nào dành cho Nga tại châu Á?

Nhiều nhà quan sát nhận xét sự xoay trục sang Châu Á của Nga chủ yếu hướng tới Trung Quốc, dù trong dài hạn Bắc Kinh có thể là một mối đe dọa đối với những lợi ích của Moskva và trên thực tế Nga cũng chỉ được Trung Quốc coi là đối tác yếu hơn. Vậy trên thực tế cho tới năm 2017, vị thế của Nga tại châu Á như thế nào?

Đọc tiếp...

Lào, Campuchia và sự phụ thuộc không thể tránh khỏi đối với Trung Quốc?

Lào, Campuchia và sự phụ thuộc không thể tránh khỏi đối với Trung Quốc?

Câu hỏi không còn là liệu hai nước, đặc biệt là Campuchia, có nên tiếp tục dính dáng với Trung Quốc nữa hay không, vấn đề đặt ra là làm thế nào để sống chung và đối phó với các “hậu quả” kinh tế-xã hội của sự phụ thuộc nặng nề vào Trung Quốc về thương mại, đầu tư và viện trợ tài chính.

Đọc tiếp...

Giải pháp “cây gậy và củ cà rốt” cho vấn đề hạt nhân Triều Tiên

Giải pháp “cây gậy và củ cà rốt” cho vấn đề hạt nhân Triều Tiên

Các bên liên quan hiện vẫn chưa tìm được biện pháp nào thực sự hữu hiệu để giải quyết vấn đề hạt nhân Triều Tiên, ngoại trừ gia tăng sức ép và cấm vận kinh tế. Các bên cần thay đổi cách nghĩ, đồng thời áp dụng giải pháp “cây gậy và củ cà rốt” để giải quyết vấn đề hạt nhân Triều Tiên.

Đọc tiếp...

Sau 45 năm bình thường hóa quan hệ ngoại giao Trung-Nhật

Sau 45 năm bình thường hóa quan hệ ngoại giao Trung-Nhật

Tình cảm của người dân ở hai nước đối với nhau đều bị suy giảm đến mức nghiêm trọng, và hơn 80% người dân mỗi nước đều không tin tưởng và cũng không có thiện ý với bên kia. Tình trạng này bắt đầu xuất hiện trong giai đoạn năm 1990, và trở nên rõ rệt khi bước vào thế kỷ 21.

Đọc tiếp...

Cuộc tập trận Zapad-2017 của Nga có ý nghĩa gì?

Cuộc tập trận Zapad-2017 của Nga có ý nghĩa gì?

Cuộc tập trận Zapad-2017 của Nga sẽ diễn ra từ ngày 14-20/9 và có thể trở thành cuộc tập trận quân sự lớn nhất của Moskva kể từ khi Liên Xô sụp đổ. Các quốc gia vùng Baltic đã bày tỏ mối lo ngại và cho rằng cuộc tập trận này gây ra một mối đe dọa tiềm tàng đối với an ninh quốc gia của họ và làm trầm trọng thêm sự mất cân bằng chiến lược vốn đã hiện diện ở khu vực này.

Đọc tiếp...

Sự phụ thuộc về chính trị của Campuchia vào Trung Quốc

Sự phụ thuộc về chính trị của Campuchia vào Trung Quốc

Trung Quốc đã tạo được ảnh hưởng lớn đối với Campuchia, đặc biệt là sau khi Bắc Kinh đưa vào thực thi "Sáng kiến vành đai, con đường". Campuchia được đánh giá là một trong những đồng minh thân cận của Trung Quốc tại Đông Nam Á với mối quan hệ thân thiết giữa hai chính phủ.

Đọc tiếp...

Triều Tiên sở hữu hạt nhân: Ai là kẻ thắng người thua?

Triều Tiên sở hữu hạt nhân: Ai là kẻ thắng người thua?

Trong mọi kịch bản xảy ra, Trung Quốc là bên thua cuộc. Bên thắng cuộc có thể phán đoán là Triều Tiên, nhưng một nhân tố chắc chắn được xác định đang là bên thắng cuộc, hưởng lợi từ tình thế hiện nay,  đó chính là Nga.

Đọc tiếp...

Thái Lan muốn "đổi gió" từ cả Mỹ lẫn Trung Quốc?

Thái Lan muốn

Kể từ cuộc đảo chính quân sự năm 2014, chính sách đối ngoại của Thái Lan đã tiến gần hơn về phía Bắc Kinh, bất chấp mối quan hệ lâu dài với Washington. Tuy nhiên, những diễn biến gần đây cho thấy, Bangkok dường như muốn “đổi gió” từ cả Washington và Bắc Kinh.

Đọc tiếp...

Khả năng Mỹ-Trung xung đột vì Đài Loan

Khả năng Mỹ-Trung xung đột vì Đài Loan

Trong khi mọi sự chú ý tập trung vào tình hình trên bán đảo Triều Tiên, nhất là những gì liên quan tới việc quốc gia này phát triển chương trình tên lửa đủ sức tấn công nước Mỹ, thì cuộc khủng hoảng ở Đài Loan đã bắt đầu âm ỉ "cháy".

Đọc tiếp...

"Mặt trời mọc" trong quan hệ Nhật-Ấn

Trong những năm gần đây, quan hệ Ấn-Nhật đã cải thiện đáng kể, từ kinh tế đến các lĩnh vực chiến lược. Tổng số vốn đầu tư của Nhật Bản vào các lĩnh vực khác nhau trên khắp Ấn Độ giai đoạn 2000-2017 là hơn 25 tỷ USD.

Đọc tiếp...

Úc - ASEAN trong chặng đường 50 năm tới

Úc - ASEAN trong chặng đường 50 năm tới

Tương lai và thịnh vượng của Úc nằm ở châu Á. Sự phát triển liên tục của chủ nghĩa khu vực Đông Nam Á thông qua các thể chế như ASEAN rõ ràng gắn chặt với các lợi ích của Úc.

Đọc tiếp...

Rào cản đối với chiến lược xoay trục sang Trung Quốc của Tổng thống Philippines

Rào cản đối với chiến lược xoay trục sang Trung Quốc của Tổng thống Philippines

Tổng thống Duterte có thể sẽ phải sửa đổi Hiến pháp Philippines và "phớt lờ" những điều khoản quan trọng trong phán quyết của Tòa Trọng tài nếu muốn thúc đẩy thành công một Thỏa thuận Khai thác Chung với Trung Quốc

Đọc tiếp...

Lý do phải kiềm chế và can dự với Trung Quốc

Lý do phải kiềm chế và can dự với Trung Quốc

Chính sách Trung Quốc của Chính quyền Trump hiện nay phần lớn tập trung vào Triều Tiên. Nhưng sức mạnh đang gia tăng và các mục tiêu khu vực và toàn cầu đang mở rộng của Bắc Kinh đòi hỏi Washington phải giải quyết bằng một chính sách Trung Quốc rộng hơn.

Đọc tiếp...

Tiền của Trung Quốc và quân đội Mỹ khiến Đông Á cần bằng mối quan hệ như thế nào?

Tiền của Trung Quốc và quân đội Mỹ khiến Đông Á cần bằng mối quan hệ như thế nào?

Các cam kết về kinh tế của Trung Quốc và các cam kết về an ninh của Mỹ khiến các nước như Úc, Hàn Quốc và Philippines cố gắng giữ cho cả hai thế giới quyền lực về phía họ.

Đọc tiếp...

Tranh chấp Doklam - Một hiện trạng bình thường mới?

Tranh chấp Doklam - Một hiện trạng bình thường mới?

Tập Cận Bình chỉ đạo chính sách ở Biển Đông. Những gì đang diễn ra ở Doklam cũng giống y như ở Biển Đông. Trung Quốc nói yêu sách lãnh thổ của họ ở Doklam là không thể tranh cãi và vì thế họ tiến hành xây dựng đường ở đây. Trung Quốc đang thể hiện một lập trường quyết đoán là tìm cách thay đổi nguyên trạng trên thực địa.

Đọc tiếp...

Chính sách xoay trục của Philippines sang Trung Quốc thất bại?

Chính sách xoay trục của Philippines sang Trung Quốc thất bại?

Ông Duterte đang ở trong tình thế phải đánh giá lại các chính sách lớn sau một năm cầm quyền, bởi sự ca ngợi mà ông giành cho Trung Quốc và Nga gần như không mang lại kết quả gì.

Đọc tiếp...
More:

Ngôn ngữ

NGHIÊN CỨU BIỂN ĐÔNG

Joomla Slide Menu by DART Creations

Tìm kiếm

Học bổng Biển Đông

           

          

HỘI THẢO QUỐC GIA, QUỐC TẾ

Philippin kiện Trung Quốc

 

 

TÀI LIỆU ĐẶC BIỆT

ĐANG TRỰC TUYẾN

Hiện có 11029 khách Trực tuyến

Đăng nhập



Đăng ký nhận tin